Onrustige kippen in de vroege lente
In de periode van winter naar voorjaar kan het gedrag van kippen merkbaar veranderen. Kippen maken meer geluid dan gebruikelijk, reageren sneller op elkaar en laten vaker onderlinge spanning zien. Er wordt meer gemopperd, vaker gepikt naar elkaar en de rust in de groep lijkt tijdelijk verdwenen. Dit gedrag kan al optreden in januari of februari, terwijl het buiten nog winter aanvoelt.
De oorzaak ligt meestal in de seizoensovergang. Wanneer de dagen langer worden, schakelt het lichaam van de kip geleidelijk over naar een actievere fase. Dit heeft invloed op gedrag, sociale verhoudingen en op het lichaam van de kip. Het gaat in de meeste gevallen om normaal en tijdelijk gedrag, maar het kan intens zijn als je niet weet waar het vandaan komt.
In dit artikel wordt uitgelegd wat voorjaarsperikelen bij kippen zijn, waarom kippen in deze periode luidruchtiger, prikkelbaarder en onrustiger kunnen worden, waarom dit soms al vroeg in het jaar begint en hoe te beoordelen is of het gedrag nog binnen normale grenzen valt.
Wat zijn voorjaarsperikelen bij kippen?
Ik bedoel hiermee dat dit een reeks gedragsveranderingen zijn wanneer kippen de overgang maken van winter naar voorjaar. Kippen worden actiever, reageren sneller op prikkels en vertonen minder tolerant gedrag binnen de groep. Dit uit zich onder andere in meer geluid, meer onderlinge spanning en een toename van pikgedrag. De pikorde komt soms wat verandering in, en hormonen vieren hoogtij.
Deze veranderingen zie je vaak eerst, voordat je begint te zien dat ze weer flink aan de leg zijn. Bij kippen zie je in gedrag sneller dat er iets aan het veranderen is. Erg leuk om daar eens specifiek op te letten, want ik denk dat je het zult herkennen in de komende weken.
Hier zijn ze op dit moment echt vervelend naar elkaar, er wordt wat meer gepikt wanneer er gegeten moet worden, ze jagen elkaar weg, en ik hoor bijna de gehele dag van een stuk of 3 kippen onophoudelijk geklaag en zie daarbij onrustig gedrag, waarbij ze hun ren uitwillen, en zijn ze die uit kunnen ze hun draai niet vinden en scharrelen ze wat onrustig rond in de tuin.
Waarom worden kippen in de lente onrustig?
De belangrijkste factor is daglengte. Kippen gebruiken de lengte van de dag als biologische richtlijn. Temperatuur en weersomstandigheden kunnen sterk wisselen, maar de hoeveelheid daglicht volgt een vast patroon. Zodra de dagen na de kortste dag weer langer worden, meestal vanaf half januari, ontvangt het lichaam het signaal dat een nieuwe fase begint. Eigenlijk iets heel bijzonders en mooi vind ik, hoe natuurlijk dat gaat.
Deze verandering hoeft minimaal te zijn. Een beperkte toename van daglicht is al voldoende om processen in gang te zetten. Het lichaam bereidt zich voor op een periode waarin activiteit en voortplanting weer belangrijker worden. Deze omschakeling verloopt geleidelijk, maar is vaak al vroeg zichtbaar in het gedrag.
Kippen luidruchtig in het voorjaar
Geluid speelt een belangrijke rol in de communicatie tussen kippen. Kippen gebruiken verschillende geluiden om contact te houden, spanning te reguleren en te reageren op veranderingen in hun omgeving. Wanneer kippen luidruchtiger worden, betekent dit meestal dat de interactie binnen de groep toeneemt.
In de overgang naar het voorjaar reageren kippen vaker op elkaar. Er is meer geluid bij voer- en nestplekken of wanneer er een ei wordt gelegd en meer hoorbare onderlinge afstemming. Dit kan overkomen als geklaag of gezeur, vooral wanneer het gedurende de dag regelmatig voorkomt.
Dit type geluid verschilt duidelijk van nood- of alarmgeluiden. Het wijst niet op acute stress, maar op verhoogde activiteiten, weten dat er weer een actievere periode aankomt en sociale dynamiek binnen de groep.
Aanhoudend mopperen en zeurend gedrag
In deze periode vertonen kippen vaak geen uitgesproken druk gedrag, maar juist een vorm van onrust. Korte of lange klaaggeluiden, herhaald gemopper en een algemeen prikkelbare sfeer zijn kenmerkend voor voorjaarsperikelen.
Dit gedrag ontstaat door een combinatie van interne en externe factoren. Hormonale veranderingen maken kippen gevoeliger voor prikkels. Tegelijkertijd neemt de activiteit toe, waardoor kippen elkaar vaker tegenkomen. Meer contactmomenten vergroten de kans op wrijving.
Daarnaast spelen omgevingsfactoren een rol. In de winter en vroege lente is de ren vaak nat of modderig, waardoor er minder mogelijkheden zijn om te scharrelen. Gebrek aan uitdaging kan leiden tot verveling, wat de onderlinge irritatie versterkt, juist nu er meer interactie onderling is.
Kippen die ruzie maken en elkaar pikken
Een toename van pikgedrag in deze periode is niet ongebruikelijk. De pikorde binnen een groep kippen is dynamisch en is iets wat altijd speelt in de groep, er wordt altijd afgetast. In rustige wintermaanden is dit minder zichtbaar, maar rond deze peridiode wordt dat toch anders en staan ze allemaal weer "scherp" en allert.
Dit uit zich in korte pikmomenten, wegjagen bij voer of nestplekken en kleine confrontaties. Zolang dit gedrag kortdurend is en niet escaleert, past het binnen normale groepsdynamiek.
Problematisch gedrag kenmerkt zich door herhaling, escalatie en schade. Wanneer één kip structureel het doelwit wordt of wanneer verwondingen ontstaan, is er sprake van een probleem dat aandacht vraagt.
Mocht je dit gedrag zien is het goed om op te letten binnen de groep, of het echt een beetje chagrijnig gedoe onderling is, of dat iemand echt de dupe is.
Is dit stress bij kippen?
Onrust en luidruchtigheid worden vaak direct geassocieerd met stress, maar dat is niet altijd terecht. Veel gedrag in de vroege lente is een vorm van aanpassing aan veranderende omstandigheden.
Stress speelt een rol wanneer onrust aanhoudt zonder momenten van ontspanning. Bij stress zie je onophoudelijk dit gedrag, zie je geen momenten meer van rust, even "vlooien" tussen hun veren, vermageren of blijvend agressief gedrag met kale plekken of bloed.
Je kijkt in dit geval naar het totaal plaatje. Zijn jouw kippen verder actief, maar wel luidruchtig, dan kan dat gewoon gezond en normaal gedrag zijn, hoe vervelend het voor nu ook klinkt vocaal gezien. Maar het wordt natuurlijk anders bij blijvende pesterijen of wanneer je een echt stress ziet.
Waarom begint dit soms al in januari of februari?
Voorjaarsperikelen zijn niet gebonden aan een vaste datum. Ze beginnen zodra de daglengte toeneemt. In Nederland is dat al vanaf eind december. Januari en februari vormen daardoor een duidelijke overgangsperiode.
Het lichaam van de kip reageert op het toenemende licht, terwijl de omstandigheden buiten nog winters zijn. Dit kan leiden tot verhoogde activiteit zonder voldoende uitlaatkleppen omdat buiten alles nog saai en kaal is, natte bodems, minder scharrel gelegenheid, wat de onrust versterkt.
Juist deze overgangsfase wordt vaak als intens ervaren. Later in het voorjaar, wanneer weer en daglengte beter in balans zijn, neemt de spanning en het geluid meestal af.
Verandert de pikorde in het voorjaar?
Ja, in veel gevallen wel. Niet doordat de volledige pikorde verandert, maar doordat posities opnieuw worden bevestigd. Kippen die in de winter minder actief waren, kunnen assertiever worden. Dominante kippen scherpen hun positie aan, hennen die voor het eerst aan de leg gaan komen ook weer in een andere positie terwijl ze eerst onderaan stonden door hun jongheid. En zo blijft dit continue verschuiven.
Dit proces gaat vrijwel altijd gepaard met geluid en korte confrontaties. Zodra de verhoudingen opnieuw zijn vastgesteld, keert doorgaans meer rust terug in de groep.
Wanneer zijn voorjaarsperikelen normaal?
Voorjaarsperikelen vallen binnen normale grenzen zolang kippen:
- goed blijven eten en drinken
- actief blijven en normaal bewegen
- geen ernstige verwondingen oplopen
- geen langdurige afzondering of angst laten zien
In deze gevallen gaat het om tijdelijk gedrag dat hoort bij een seizoensovergang.
Wanneer is ingrijpen nodig?
Ingrijpen is nodig wanneer het gedrag escaleert of langdurig aanhoudt. Dit geldt bij structureel wegjagen van één kip, toenemende kale plekken, bloedingen of tekenen van lichamelijk ongemak.
Ook aanhoudend nestgedrag met persen of herhaald op en neer lopen kan wijzen op legproblemen. In die situaties is verder onderzoek noodzakelijk.
Wat kan helpen bij onrustige kippen?
Hoewel het seizoen niet te beïnvloeden is, kunnen de omstandigheden wel worden aangepast. Afleiding is hierbij essentieel. Kippen zijn van nature scharrelaars. Ontbreekt die mogelijkheid, dan richten ze hun gedrag op elkaar.
Extra scharrelmateriaal, variatie in voer en uitdagende voeding verminderen onderlinge focus. Kiemengranen zoals ze in onze webshop staan zijn hier een passend voorbeeld van. Ze kosten tijd om te eten en leveren tegelijkertijd goede voedingsstoffen, wat ze geschikt maakt als zowel bezigheid als aanvullende voeding tijdens onrustige periodes.
Maar ook het ophangen van wat groente, waardoor ze moeite moeten doen, het veranderen en anders indelen van een ren, er bestaan verschillende mogelijkheden om voor wat afleiding te zorgen.
Daarnaast helpt het om rust rond nestplekken te creëren. Voldoende nestgelegenheid, schoon strooisel en een logische plaatsing verminderen spanning onderling, vooral als er ook weer meer eitjes gelegd gaan worden. Meerdere voer- en waterpunten kunnen eveneens bijdragen aan meer rust.
Het uitsluiten van parasieten is belangrijk. Jeuk en slaapverstoring kunnen normaal voorjaarsgedrag versterken tot probleemgedrag.
Gaat dit gedrag weer over?
In de meeste gevallen wel, dit is een gevalletje "hormonen" zoals wij ze ook kennen. Zodra de groep zich heeft aangepast lichamelijk en de omstandigheden verbeteren, neemt de onrust af. De kippen vinden een nieuw evenwicht en het gedrag stabiliseert.
Mochten er hennen wel aanhoudend een vervelende eigenschap hebben ontwikkeld zoals verenpikken, lees dan ons artikel over Verenpikken eens:
Verenpikken bij kippen ook kan Hertshoornolie hierbij ondersteunend zijn.
Bronnen en onderbouwing
De informatie in dit artikel is gebaseerd op internationale wetenschappelijke publicaties en universitaire voorlichtingsbronnen over seizoensinvloeden op gedrag en voortplanting bij kippen. Daarbij is onder meer gebruikgemaakt van onderzoek en overzichtsstudies van:
- Het Roslin Institute (VK) over daglengte, hormonen en seizoensgedrag bij kippen
- University of Lincoln (VK) en University of Kentucky (VS) over groepsgedrag, pikorde en seizoensveranderingen
- Wetenschappelijke overzichtsartikelen in Poultry Science, Animal Science Journal en Frontiers in Physiology
- Standaardwerken over kippenwelzijn en gedrag, waaronder Poultry Behaviour and Welfare (Appleby, Mench & Hughes)
Deze bronnen beschrijven consistent dat toenemend daglicht een centrale rol speelt bij gedragsveranderingen in de overgang van winter naar voorjaar, en dat gedrag vaak verandert vóórdat de leg zichtbaar toeneemt.